Ga naar de hoofdinhoud

Environmental psychology meets (interior) architecture

Denk aan de laatste keer dat je in een omgeving was die je stress bezorgde. Misschien was het een drukke winkelstraat waar je niet direct je weg vond? Of die ene ruimte waar je de deur niet open kreeg omdat je eigenlijk moest trekken in plaats van duwen?

En denk nu aan een moment waar je in een omgeving was waar je tot rust kwam. Misschien was het tijdens een boswandeling? Of in een gezellige koffiebar waar je een prettig gesprek had met een vriend of vriendin?

Dit is omgevingspsychologie. Al deze omgevingselementen: drukte, leesbaarheid, tegenstrijdige informatie, natuur, geuren, comfortabele zetels die tegenover elkaar staan, etc. hebben invloed op hoe we ons voelen en gedragen. We worden er dagelijks mee geconfronteerd, alleen zijn we er ons niet altijd van bewust.

Omgevings-psychologie

Van interieurarchitect tot omgevingspsycholoog

Toen ik 18 jaar was en voor mijn studiekeuze stond, was ik aan het twijfelen of ik architectuur of interieurarchitectuur zou studeren. Uiteindelijk heb ik voor interieurarchitectuur gekozen, omdat je dan nog dichter bij de mens staat.

Later tijdens mijn opleiding aan Sint Lucas (KU Leuven) in Gent merkte ik dat ik altijd een honger had om te weten wat het effect was van mijn ontwerp op de gebruikers én of het wel effectief invloed heeft. Daarom heb ik ook bewust gekozen om op Erasmus te gaan naar een Scandinavisch land omdat zij ervoor bekend staan om meer vanuit de gebruiker te denken en te experimenteren met materialen om zo bij te dragen aan de beleving. Tijdens mijn opleiding aan Oslo National Academy of the Arts (Noorwegen) kreeg ik ook de mogelijkheid om het architectenbureau Snøhetta te bezoeken. Dit bezoek heeft me doen beseffen dat het belangrijk is om je te omringen met een multidisciplinair team om samen tot succesvolle projecten te komen. Je hebt inzichten en expertises nodig van overal.

Het moment dat echt mijn ogen heeft geopend, is toen ik vrijwilligerswerk en onderzoek deed in Nepal (in samenwerking met KU Leuven). Hier bouwden we een speeltuin en zitplatform in het afgelegen schooltje ‘Hariharpur Secundary School’. Enkele weken na ons vertrek, kregen we het bericht dat de school drop-out was gestopt dankzij onze ingrepen. Toen ik dat hoorde, dacht ik ‘Zie je wel! De omgeving heeft een invloed op ons en onze toekomst!’. Dus als architecten, interieurarchitecten, landschapsarchitecten, etc. kunnen we echt invloed uitoefenen op hoe mensen zich voelen, gedragen, etc. en vervolgens ook bijdragen aan hun toekomst.

Na mijn opleiding als interieurarchitect wou ik me dan ook meer specialiseren binnen dit gebied en heb ik uiteindelijk besloten om een masteropleiding in Omgevingspsychologie te volgen aan University of Surrey (Engeland). Er zijn maar enkele plaatsen in de wereld die deze masteropleiding aanbieden, maar die in Engeland heeft het voordeel dat de twee kanten van omgevingspsychologie uitgebreid worden bestudeerd, zowel de architecturale als de duurzame, ecologische kant.

‘Hariharpur Secundary School’ in Nepal
‘Hariharpur Secundary School’ in Nepal

Architecture meets environmental psychology

Omgevingspsychologie is de studie die de objectieve meerderheid van bepaalde effecten van de gebouwde en natuurlijke omgeving op de mens bestudeert. Net zoals andere gebieden binnen psychologie is het antwoord nooit zwart of wit, maar grijs. Als psychologen gaan we op zoek naar hoe de meerderheid van de mensen iets beleeft, maar er bestaan natuurlijk altijd uitzonderingen die de theorieën kunnen weerleggen.

Bovendien is omgevingspsychologie een redelijk nieuwe studie (van de jaren 60) en staat het zeker in België nog in zijn babyschoentjes. Dit geeft ons de uitdaging en opportuniteit om te experimenteren met hoe we deze nieuwe studie integreren in het architecturaal proces. Momenteel doen we dit aan de hand van de ontwerpmethodologie ‘Evidence-Based Design op maat’. Hierbij gaan we langs een kant onze ontwerpen baseren op bestaande theorieën van omgevingspsychologie (bv. environmental restoration, wayfinding, etc.). En langs de andere kant, gaan we specifiek informatie verzamelen over en van de gebruikers en hun omgeving zelf. Dit doen we aan de hand van inleefsessies waarbij we onderzoeksmethodes toepassen (bv. interviews, mapping, etc.) en de verkregen informatie systematisch analyseren. Met andere woorden, op basis van de resultaten verkregen uit een literatuurstudie en veldwerk, gaan we de unieke belangen van het project vertalen in een (gebouwde) omgeving die het welzijn van de gebruiker centraal stelt.

Gericht op de patiënt, verbonden met de natuur

Case Study - CIO UNILAB

Gericht op de patiënt, verbonden met de natuur

‘Helende (woon)zorgomgevingen’

Om deze de ontwerpmethodologie van ‘Evidence-Based Design op maat’  zo toegankelijk en toepasbaar mogelijk te maken binnen ons bureau, heb ik een bundel met boekjes geschreven over ‘Helende (woon)zorgomgevingen’. Het eerste boek bevat richtlijnen met basisprincipes van omgevingspsychologie om een helende en ondersteunende omgeving te creëren. Het tweede boek bestaat uit een casestudy van het project Revapolis in Zandhoven: hier komen Pulderbos, een revalidatiecentrum voor kinderen en jongeren, en Hooidonk, een vakantie- en herstelcentrum  voor ouderen, samen. Om de toepassing van de ontwerpmethodologie en richtlijnen te illustreren, wordt er een uitgebreide beschrijving gegeven van de observaties en interviews die werden uitgevoerd in beide organisatie. Vervolgens werd al deze informatie verwerkt in een analyse, waar de resultaten worden afgetoetst aan theorieën van omgevingspsychologie, en uitgeschreven als gerichte richtlijnen voor dit specifiek project.

Daarnaast passen we ook de ontwerpmethodologie van ‘Scenario-Based Design’ toe om erover te waken dat tijdens het gehele ontwerpproces en bij elke ontwerpwijziging de eindgebruiker centraal wordt gesteld.

Healing environment

Er bestaat geen één ‘perfect’ antwoord

Een project dat me enorm inspireert zowel als omgevingspsycholoog als interieurarchitect zijn de Maggie’s Centres in het Verenigd Koninkrijk. Tijdens mijn opleiding van omgevingspsychologie heb ik het geluk gehad om mijn thesis te mogen schrijven over Maggie’s Centre en dus tijd te spenderen in het centrum in Oxford.

Misschien even kort: Maggie’s Centres zijn omgevingen waar mensen die getroffen zijn door kanker, terecht kunnen voor sociale, psychologische en financiële ondersteuning. Momenteel zijn er 20 centra verspreid over de UK die allemaal zijn ontworpen door verschillende architecten. Ze zijn dus heel verschillend van elkaar, maar hebben wel allemaal hetzelfde effect: ze koesteren hoop. Er bestaat geen één ‘perfecte’ omgeving die beantwoordt aan de noden van de mens, maar je hebt verschillende mogelijke antwoorden.

Tijdens mijn onderzoek ging ik op zoek naar hoe de ontworpen balans tussen sociale interactie en privacy binnen de omgeving van Maggie’s bijdraagt aan zijn therapeutisch effect. Na observaties in deze omgeving en interviews met verschillende gebruikers, kwam ik tot de conclusie dat het voornamelijk de mensen zijn die zorgen voor deze helende ervaring en dat de ontworpen omgeving dit proces stimuleert en ondersteunt. Of zoals één van de werknemers zei: ‘This building adds something, the cherry on the top!’. Dus het is een mooi voorbeeld van hoe de omgeving en de mens – of de mens en zijn omgeving – continu in interactie staan met elkaar.

Ontdek andere perspectieven

alle perspectieven
Terug naar de homepagina Ga naar het hoofdmenu

Wij gebruiken cookies om u op onze website een optimale ervaring te bieden.

Meer informatie › ok